Fryderyk Chopin

Poeta Fortepianu (1810-1849)

"

Rodem Warszawianin, sercem Polak, a talentem świata obywatel.

— Cyprian Kamil Norwid

Wczesne lata i geniusz muzyczny

Fryderyk Franciszek Chopin urodził się 1 marca 1810 roku w Żelazowej Woli, wsi koło Sochaczewa na Mazowszu, w ówczesnym Księstwie Warszawskim. Jego ojciec, Mikołaj Chopin, był spolonizowanym Francuzem z Lotaryngii, który w wieku 16 lat wyemigrował do Polski i został nauczycielem francuskiego. Matka, Tekla Justyna Krzyżanowska, zarządzała gospodarstwem Skarbków. Muzyczny talent Fryderyka objawił się niezwykle wcześnie – porównywano go z dziecięcym geniuszem Mozarta. Mając zaledwie 7 lat, był już autorem dwóch polonezów (g-moll i B-dur), a pierwszy z nich od razu wydano drukiem. Warszawskie gazety pisały o 'cudownym dziecku', a 'mały Chopinek' był ozdobą arystokratycznych salonów stolicy.

Edukacja muzyczna

Pierwszym nauczycielem gry na fortepianie był Wojciech Żywny, czeski muzyk osiadły w Warszawie, który uczył Fryderyka w latach 1816-1822. Później Wilhelm Würfel udzielał cennych porad w zakresie techniki fortepianowej i organów. W latach 1823-1826 Fryderyk uczęszczał do Liceum Warszawskiego, gdzie jego ojciec był profesorem. W 1826 roku rozpoczął studia w Szkole Głównej Muzyki pod kierunkiem Józefa Elsnera, który rozpoznał jego wyjątkowy talent i pozwolił mu skupić się na muzyce fortepianowej, zachowując przy tym surowe wymagania w przedmiotach teoretycznych. W czasie studiów powstały pierwsze wielkie dzieła: Sonata c-moll, Wariacje op. 2 na temat z Don Juana Mozarta oraz Koncerty fortepianowe f-moll i e-moll.

Polskie korzenie ludowe

Podczas letnich wakacji młody Fryderyk spędzał czas w wiejskich majątkach, szczególnie w Szafarni na Kujawach, gdzie rozwinęła się jego głęboka fascynacja polskim folklorem muzycznym. Słuchał i notował pieśni ludowe, uczestniczył w tradycyjnych obrzędach – weselach i dożynkach, a nawet grał z wiejskimi muzykantami na basetli. To autentyczne doświadczenie polskiej muzyki ludowej – z jej specyficzną tonalnością, bogactwem rytmów i tanecznym wigorem – głęboko wpłynęło na jego mazurki i polonezy, gatunki które wyniósł na wyżyny sztuki.

Wiedeń i powstanie listopadowe

W lipcu 1829 roku, tuż po ukończeniu studiów, Chopin udał się do Wiednia, gdzie dał dwa udane koncerty w Kärtnerthortheater, wykonując swoje Wariacje na temat Mozarta. Przyjęcie publiczności było entuzjastyczne. W listopadzie 1830, niedługo po wyjeździe z Warszawy, wybuchło powstanie listopadowe przeciwko rosyjskiemu zaborowi. Chopin, za radą rodziców, pozostał w Wiedniu, ale walka ojczyzny głęboko go dotknęła. Wiadomość o upadku Warszawy we wrześniu 1831 wywołała kryzys emocjonalny, który znalazł wyraz w słynnym 'Dzienniku stuttgarckim' – tekście o niezwykłej intensywności, porównywanym z 'Wielką Improwizacją' Adama Mickiewicza.

Paryż: serce kariery

Chopin przybył do Paryża jesienią 1831 roku, gdzie zastał wielu rodaków z Wielkiej Emigracji. Szybko zintegrował się z paryskimi kręgami muzycznymi, zaprzyjaźniając się z Franzem Lisztem, Fernandem Hillerem, Hectorem Berliozem i Auguste'm Franchomme. Debiutancki koncert 26 lutego 1832 roku w sali Pleyela był ogromnym sukcesem – z dnia na dzień stał się jednym z najsławniejszych muzyków Paryża. Jednak w przeciwieństwie do innych wirtuozów epoki, Chopin nie lubił występować w wielkich salach koncertowych – jego prawdziwą domeną był intymny salon, gdzie przed wybranym gronem przyjaciół i wielbicieli mógł ujawnić pełną głębię swej sztuki.

Mistrz pedagogiki

W Paryżu Chopin stał się jednym z najbardziej poszukiwanych nauczycieli fortepianu wśród polskiej i francuskiej arystokracji. Nauczanie było jego głównym źródłem dochodu. Jego podejście pedagogiczne było rewolucyjne – kładł nacisk na śpiewny ton (bel canto), giętki nadgarstek i naturalną pozycję ręki. Jego tempo rubato – pozwalające na melodyczną swobodę przy zachowaniu rytmicznego fundamentu lewej ręki – stało się legendarne. Często mówił uczniom, że lewa ręka powinna być jak surowy dyrygent, podczas gdy prawa ręka, niczym operowa primadonna, ma przywilej ekspresyjnej wolności.

George Sand i szczyt twórczości

W 1838 roku Chopin związał się ze sławną francuską pisarką George Sand, starszą od niego o sześć lat. Nieszczęsna zima 1838/39 na Majorce, spędzona w klasztorze Valldemossa, przyniosła poważną chorobę z objawami gruźlicy. Mimo słabości skomponował tam arcydzieła: cykl 24 Preludiów, Poloneza c-moll, Balladę F-dur i Scherzo cis-moll. W latach 1839-1846 Chopin spędzał długie lata w posiadłości George Sand w Nohant – był to najszczęśliwszy i najbardziej płodny okres jego twórczości. Tam, w otoczeniu artystów i intelektualistów, w tym malarza Eugène'a Delacroix, powstała większość jego największych dzieł.

Ostatnie lata i dziedzictwo

Definitywne zerwanie z George Sand w lipcu 1847 roku głęboko odbiło się na stanie fizycznym i psychicznym Chopina. W kwietniu 1848 roku, za namową szkockiej uczennicy Jane Stirling, wyjechał do Anglii i Szkocji, gdzie mimo pogarszającego się zdrowia dał kilka koncertów. Ostatni występ publiczny odbył się 16 listopada 1848 roku w Londynie – koncert dobroczynny dla polskich emigrantów, tak jak pierwszy koncert trzydzieści lat wcześniej. Fryderyk Chopin zmarł na gruźlicę 17 października 1849 roku w Paryżu. Zgodnie z ostatnią wolą, jego serce zostało wyjęte i przywiezione do Warszawy przez siostrę Ludwikę, gdzie do dziś spoczywa wmurowane w filar kościoła Świętego Krzyża.

Osobowość twórcza

Chopin był osobowością dynamiczną, pełną wewnętrznych napięć. George Sand opisała go jako 'zespolenie wzniosłych sprzeczności'. Jego listy ujawniają człowieka jednocześnie marzycielskiego i praktycznego, intensywnie patriotycznego, a zarazem kosmopolitycznego, wyrafinowanego i kulturalnego, lecz zdolnego do zjadliwego dowcipu. Według świadków miał wyjątkowy talent aktorski, często bawiąc przyjaciół zabawnymi imitacjami. Heinrich Heine nazwał go 'aniołem Arielem pianistów', podczas gdy Liszt zauważył jego 'duchową niezależność' i odmowę naśladownictwa. Dla współczesnych jego muzyka była wyrazem samej Polski – Robert Schumann słynnie oświadczył: 'Dzieła Chopina to ukryte wśród kwiatów armaty'.

Życiorys

1810

Urodzony w Żelazowej Woli

1817

Komponuje pierwsze polonezy w wieku 7 lat

1826

Rozpoczyna studia w Konserwatorium Warszawskim

1829

Triumfalny debiut w Wiedniu

1830

Opuszcza Polskę na zawsze

1832

Udany debiut w Paryżu w sali Pleyela

1838

Początek związku z George Sand

1838-39

Zima na Majorce – 24 Preludia

1839-46

Szczyt twórczości w Nohant

1847

Zerwanie z George Sand

1848

Ostatni koncert w Londynie

1849

Śmierć w Paryżu – serce wraca do Warszawy

Słowa Chopina

"

Bo ja już może na nieszczęście mam swój ideał, któremu wiernie, nie mówiąc z nim, już pół roku służę.

"

Niebo śliczne jak Twoja dusza, ziemia czarna jak moje serce.

"

Czuję się jak struna skrzypcowa E napięta na basetli.

"

Prostota jest ostatecznym osiągnięciem. Po zagraniu wielu nut, prostota wyłania się jako zwieńczenie sztuki.